Gót chân nứt nẻ khi trời hanh: xử lý tại nhà đúng cách

Gót chân nứt nẻ mùa hanh khô xử lý được tại nhà bằng một quy trình đơn giản: rửa chân nhanh bằng nước ấm, thoa kem chứa urea nồng độ 10 đến 25% khi da còn ẩm, buổi tối khóa ẩm bằng vaseline và đi tất, ban ngày thay dép hở gót bằng giày kín vừa chân. Khi vết nứt sâu, chảy máu, sưng đỏ hoặc bạn đang mắc tiểu đường, đừng tự gọt chai mà nên đi khám.

Vì sao gót chân là chỗ nứt đầu tiên

Da gót chân dày, chịu toàn bộ trọng lượng cơ thể mỗi bước đi. Khi độ ẩm không khí giảm vào tháng mười một, mười hai, lớp sừng ở gót mất nước, cứng lại và mất độ đàn hồi. Mỗi lần bàn chân tiếp đất, phần đệm mỡ dưới gót bè ra hai bên, lớp sừng khô không giãn theo được nên rạn thành các đường nứt quanh viền gót.

Ở Việt Nam, dép tông và dép quai hậu được dùng quanh năm, kể cả trong nhà. Phần gót để trần cọ xát liên tục với đế dép và bụi đường. Theo khuyến nghị chăm gót chân khô nứt của Viện Hàn lâm Da liễu Hoa Kỳ, giày hở gót, giày đã mòn đế và giày không vừa chân là những thứ nên tránh khi gót đang nứt.

Quy trình bốn bước mỗi ngày

1. Tắm, rửa chân ngắn. Giới hạn khoảng 5 đến 10 phút, dùng nước ấm và sữa rửa dịu nhẹ không hương liệu để không cuốn trôi lớp dầu tự nhiên. Thấm khô nhẹ bằng khăn, không chà mạnh.
2. Thoa kem trong vòng 5 phút. Khi da còn hơi ẩm, thoa kem có urea 10 đến 25%, axit alpha hydroxy (AHA) hoặc axit salicylic. Thoa lại bất cứ lúc nào thấy gót khô căng.
3. Khóa ẩm buổi tối. Trước khi ngủ phủ một lớp vaseline trắng lên gót rồi đi tất cotton để giữ kem và không dính ra chăn.
4. Bảo vệ ban ngày. Với vết nứt nông, AAD gợi ý dùng băng lỏng (liquid bandage) phủ lên để tạo màng bảo vệ, giảm đau khi đi lại.

Urea là thành phần đáng chú ý nhất trong danh sách vì vừa hút nước vào lớp sừng, vừa làm mềm phần da dày. Kem urea nồng độ cao có thể gây châm chích nhẹ khi bôi lên vết nứt hở; nếu rát nhiều, tạm dùng vaseline đơn thuần đến khi vết nứt khép miệng rồi mới quay lại kem urea.

Ngâm chân, đá bọt và dao gọt: dùng thế nào cho an toàn

Ngâm chân nước muối gừng, nước lá trước khi ngủ là thói quen quen thuộc ở nhiều gia đình. Ngâm vài phút giúp da mềm, dễ thấm kem, nhưng ngâm quá lâu trong nước nóng lại làm da mất dầu, khô hơn sau khi lau. Giữ nước ở mức ấm tay và lau khô kỹ, nhất là kẽ ngón.

Đá bọt hoặc giũa chân có thể dùng nhẹ tay sau khi ngâm, một đến hai lần mỗi tuần, chỉ trên phần chai dày chưa nứt. Không chà lên vết nứt đang hở hay đang chảy máu. Dao gọt chai ở tiệm làm móng là thứ nên tránh: gọt quá tay để lại vết cắt khó lành, dụng cụ dùng chung không được khử khuẩn đúng cách có nguy cơ lây nhiễm.

Một số mẹo dân gian như chà tỏi hay chanh lên chân lan truyền khá rộng. Nếu bạn muốn thử, hãy đọc kỹ bài chà tỏi lòng bàn chân và những điều cần biết và tuyệt đối không bôi tỏi, chanh lên gót đang nứt vì dễ gây bỏng rát.

Người bị tiểu đường cần cẩn thận hơn

AAD nhắc rằng gót nứt nẻ đôi khi là biểu hiện của một bệnh nền, trong đó có tiểu đường. Người bệnh tiểu đường thường giảm cảm giác ở bàn chân, một vết nứt nhỏ có thể nhiễm trùng mà không thấy đau. Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC) đưa ra các nguyên tắc chăm chân cho nhóm này:

• Kiểm tra bàn chân mỗi ngày, dùng gương hoặc nhờ người nhà xem phần gót và lòng bàn chân.
• Rửa chân bằng nước ấm, không dùng nước nóng và không ngâm chân lâu; lau thật khô.
• Thoa kem dưỡng ẩm mặt trên và dưới bàn chân nhưng không bôi vào kẽ ngón.
• Không đi chân đất, kể cả trong nhà; kiểm tra bên trong giày trước khi xỏ.
• Không tự cắt chai, không dùng miếng dán hay thuốc tẩy chai bán sẵn vì có thể gây bỏng da.

CDC khuyên đi khám ngay khi thấy bàn chân tê, bỏng rát, đổi màu hay đổi nhiệt độ, hoặc có bất kỳ vết phồng, vết loét nào. Với người bệnh tiểu đường, nên hỏi bác sĩ điều trị trước khi dùng kem urea nồng độ cao hay các sản phẩm tẩy tế bào chết cho chân.

Chọn giày dép cho mùa lạnh

Mùa đông là dịp tốt để chuyển sang giày kín gót có đế êm. Một vài điểm nên để ý khi mua:

• Phần gót giày ôm vừa, không trượt lên xuống khi bước.
• Đế có độ đàn hồi, không quá mỏng và cứng.
• Thử giày vào cuối ngày, khi bàn chân đã nở hơn buổi sáng.
• Ở nhà, thay dép tông bằng dép bông kín gót hoặc đi tất.

Tất cotton hoặc len mỏng vừa giữ ấm vừa giảm ma sát. Tránh tất bó quá chặt ở cổ chân, nhất là với người lớn tuổi.

Phân biệt nứt nẻ thông thường và bệnh da khác

Không phải mọi vết nứt ở gót đều do thời tiết. Nấm da chân có thể làm gót bong vảy trắng, khô, ngứa, đôi khi lan lên kẽ ngón. Vảy nến và chàm (eczema) bàn chân gây dày sừng, nứt sâu, có ranh giới rõ, thường kèm ngứa hoặc tổn thương ở vị trí khác trên cơ thể. Những trường hợp này cần thuốc điều trị đặc hiệu, kem dưỡng ẩm đơn thuần chỉ giúp được một phần.

Hãy đi khám da liễu nếu: vết nứt sâu, chảy máu nhiều lần; vùng quanh vết nứt sưng nóng, đỏ, có mủ; da bong vảy kèm ngứa dai dẳng; hoặc đã chăm đúng cách hai đến ba tuần mà không đỡ.

Gợi ý một buổi chăm chân thư giãn cuối tuần

Nếu bạn thích tự làm spa tại nhà, có thể gộp chăm gót vào một buổi tối cuối tuần: ngâm chân nước ấm khoảng mười phút, dùng đá bọt nhẹ trên phần chai chưa nứt, lau khô, thoa kem urea, chờ thấm rồi phủ vaseline và đi tất qua đêm. Bài mang spa về nhà cho người bận rộn có thêm vài ý tưởng sắp xếp thời gian để những buổi tự chăm sóc này không bị bỏ dở. Với đa số người, chỉ sau một đến hai tuần đều đặn, gót chân đã mềm hơn và các đường nứt nông khép lại.